Recent Posts

31-ci Avropa Obezite Konqresi. 12-15 May, İtaliya, Venesiya.

31-ci illik Avropa Obezite Konqresi  (ECO) böyük uğurla keçdi. Möhtəşəm konqres təşkilatçılarına, EASO-nun icraçı komandasına, bütün məruzəçilərə, tədris seminarının aparıcılarına, nümayəndələrə, həmkarlara və dostlara ECO2024-ü indiyədək ən yaxşı ECO-ya çevirdiklərinə görə təşəkkür edirik. Tədbir mayın 12-15-də Venesiyada (İtaliya) baş tutub. Konqresdə ANDOP əsas heyati ilə təmsil olunub. Komandamızı təmsil edən …

Daha ətraflı

Rena Salimova Asif qizi

Курсы “Основы нутрициологии и диетологии” – прошел обучение с 22 марта по 30 июля 2024 года Курсы “Детская нутрициология” – прошел обучение с 22 апреля по 24 мая 2024 года

Daha ətraflı

Rashad Mammadov Rauf oglu

Курсы “Основы нутрициологии и диетологии” – прошел обучение с 22 марта по 30 июля 2024 года Курсы “Детская нутрициология” – прошел обучение с 22 апреля по 24 мая 2024 года

Daha ətraflı
QR Code

Recent Posts

ANDOP Uşaqların beynəlxalq müdafiəsi Gününü məktəblilərlə birgə qeyd edib

Uşaqların beynəlxalq müdafiəsi gününüz mübarək! Bu bayram biz böyüklərə gənc nəslin mənəvi, fiziki və intellektual inkişafı naminə, onların sağlamlığı və firavanlığı üçün məsuliyyət daşıdığımızı bir daha xatırladır. Onların həyatda uğur qazanmağı bizlərdən asılıdır. Çünki həyatda uğur qazanmağın başlıca şərti sağlamlıqdır.

ANDOP ənənəvi olaraq həyatımızın bu mühüm aspektindən kənarda qalmır. Ötən gün 6 nömrəli məktəb-lisey ilə birlikdə məktəblilər üçün bu tarixə həsr olunmuş tədbir keçirilib. Təlimçilərimiz Dr. Nərmin Novruzova və Dr. Gülsüm Hüseynova həyatda xoşbəxtlik və uğurlar əldə etmək üçün sağlam qidalanmanın və sağlamlığın qorunmasının vacibliyindən interaktiv şəkildə danışdı.

Sağlam qidalanma uğur və xoşbəxtliyə necə təsir edir?

Bəzi istisnaları çıxsaq, həyatda ən böyük mükafatları fiziki cəhətdən möhkəm və güclü olanlar qazanır. Əgər bir insan fiziki cəhətdən özünü gümrah hiss etmirsə, bu, yazdığı hər bir məktubda, dediyi hər bir sözdə, qısacası, bütün davanışlarında özünü göstərəcək. Beləliklə, sağlamlıq problemi insanın atdığı hər addımda uğur qazanmağına mane olacaq.

Bu məqsəd — düzgün qidalanma və uşaqlarla işləmək ideyalarını cəmiyyətdə təbliğ etmək ANDOP üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu dövr – uşaq orqanizminin formalaşması və intensiv inkişafı düzgün qidalanma prinsipləri ilə birbaşa əlaqəlidir. Buna görə təhsil müəssisələrində bilavasitə tədris prosesi ilə yanaşı, şagirdlər arasında sağlam qidalanma vərdişinin formalaşması yönündə işlər aparılmalıdır.

31-ci Avropa Obezite Konqresi. 12-15 May, İtaliya, Venesiya.

31-ci illik Avropa Obezite Konqresi  (ECO) böyük uğurla keçdi. Möhtəşəm konqres təşkilatçılarına, EASO-nun icraçı komandasına, bütün məruzəçilərə, tədris seminarının aparıcılarına, nümayəndələrə, həmkarlara və dostlara ECO2024-ü indiyədək ən yaxşı ECO-ya çevirdiklərinə görə təşəkkür edirik.

Tədbir mayın 12-15-də Venesiyada (İtaliya) baş tutub.

Konqresdə ANDOP əsas heyati ilə təmsil olunub. Komandamızı təmsil edən Dr. Emil Hidayətli, Dr. İradə İbrahimova, Dr. Nərmin Novruzova, Dr. Gülsum Hüseynova, rəhbərlik etdiyi Dr. Sevinc Zaman müxtəlif müzakirələrdə iştirak edib.

Piylənmə və əlaqəli xəstəliklər bütün dünyada vacib bir problemdir. Venesiyada keçirilən EASO iclasında dünyanın hər yerindən olan mütəxəssislər müqayisə aparıblar. Qida təhsili, profilaktika və yeni həyat tərzi haqqında məlumatlılığa daimi töhfə gələcək nəsillər üçün əsas yoldur.

Qeyd edək ki, bu, piylənmənin qarşısının alınması və müalicəsi sahəsində ən son elmi araşdırmalardan xəbərdar olmaq üçün əla fürsətdir. Yeni məlumatlar ANDOP tərəfindən təklif olunan diyetoloqiya üzrə kurslarında istifadə olunacaq.

Konqres çərçivəsində baş verən əsas və çox xoş hadisələrdən biri EASO-nun yeni prezidentinin üç il müddətinə seçilməsi oldu. Böyük sevinc hissi ilə qeyd etmək istərdik ki, bir neçə dəfə Azərbaycanda olmuş və ANDOP təşkilatının təşkil etdiyi Beynəlxalq konfranslarda iştirak etmiş böyük dostumuz professor Volkan Yumuk EASO-nun prezidenti seçilmişdir. Professor Volkan Yumuku bu yüksək vəzifəyə təyin olunması münasibətilə bütün ANDOP komandası adından təbrik edirik.

Rəşad Məmmədov Rauf oğlu

NUTRİSİOLOGİYA VƏ DİYETOLOGİYA

22 mart – 30 iyul 2024-cü il tarixlərində təlimi tamamladı

UŞAQ NUTRİSİOLOGİYASI

22 aprel – 24 may 2024-cü il tarixlərində təlimi tamamladı

FUNKSIONAL TIBB

23 noyabr 2023-cü il – 28 aprel 2024-cü il tarixlərində təlimi tamamladı

QR Code

Rena Salimova Asif qizi

Курсы “Основы нутрициологии и диетологии” – прошел обучение с 22 марта по 30 июля 2024 года

Курсы “Детская нутрициология” – прошел обучение с 22 апреля по 24 мая 2024 года

QR Code

Rashad Mammadov Rauf oglu

Курсы “Основы нутрициологии и диетологии” – прошел обучение с 22 марта по 30 июля 2024 года

Курсы “Детская нутрициология” – прошел обучение с 22 апреля по 24 мая 2024 года

QR Code

EASO Qış Məktəbi

Noyabrın 30-dan dekabrın 2-dək Antalyada (Türkiyə) ECN EASO Qış Məktəbi keçirilib. Azərbaycandan ANDOP təlimçisi Dr.Nərmin Novruzova iştirak etmişdir.

2023-cü il proqramı tədqiqat, müalicə və ictimai sağlamlıqla bağlı əsas məsələlərin müzakirə olunduğu sessiyalarla “Obezitə ilə bağlı aktual mövzular”a diqqət yetirdi. Qış Məktəbi avropalı mütəxəssislər tərəfindən tədris edilib və həm mühazirələrdən, həm də praktiki məşğələlərdən ibarət olub.

Qeyd edək ki, bu, piylənmənin qarşısının alınması və müalicəsi sahəsində ən son elmi araşdırmalardan xəbərdar olmaq üçün əla fürsətdir. Yeni məlumatlar ANDOP tərəfindən təklif olunan diyetoloqiya üzrə kurslarında istifadə olunacaq.

ANDOP ekspertləri əvvəllər də oxşar EASO tədbirlərində iştirak ediblər. Xüsusilə, müxtəlif dövrlərdə Dr.Emil Hidayətli və Dr.Esmer Kərimli iştirak ediblər.

İş davam edir 😊

Yaşıl çayın faydaları

Çay dünyada istehlak edilən ən məhşur içkilərdən biridir. Bütün növ çaylar Camellia Sinensis bitkisindən alınır. Bu bitkinin qurudulmuş yarpaqlarından və yarpaq tumurcuqlarından müxtəlif çaylar hazırlanır. Çay ağacının vətəni Çin hesab olunur. Yaşıl çay eramızdan 3000 il əvvəl Çində kəşf olunub, daha sonra Asiya ölkələrinə yayılıb. Çinlilər yarpaqdan alınmış həlimin insan orqanizminə faydalarını görüb bu bitkini becərməyə başlamışlar.

ANDOP tələbələri – Könül Məmmədova, Ismayılova Gültəkin, Məmmədova Günay, Məlikli Şəfa, Rzayeva Səidə, Babayeva Lalə, Orucova Aida, Abbasova Aygün, Nurtən Məmmədova, Əşrəfova Günel, Sərkərova Günel, Quliyeva Meyxanım, Abdiyeva Aynurə, Qiymət Umarova, Turan Mahmudova, Şamilova Nərminin araşdırdığı məlumatları birləşdirərək yaşıl çay haqqında məqalə formasında yazan ANDOP təlimçisi Gülsüm Hüseynova.

Çayın növü yarpaqlarının oksidləşmə dərəcəsindən asılıdır

Günümüzdə çay əsasən Yaponiya, İndoneziya, Vyetnam, Hindistan, Hindistan, Şri Lankada istehsal olunur. Dünyada hər il əkilən 2,5milyon ton çay yarpağının 20%-i yaşıl çayın payına düşür.

Ənənəvi olaraq Hindistan və Çin mədəniyyətində yaşıl çay temperaturu azaltmaq, qanaxmanı dayandırmaq, yaraların müalicəsi üçün istifadə olunurdu.  Çayın növü yarpaqlarının oksidləşmə dərəcəsindən asılıdır. Yaşıl çay fermentləşdirilmir və ya bu proses 2 gündən artıq çəkmir. Yaşıl çayın istehlakı zamanı təzə yığılmış yarpaqlar fermentasiyanın qarşısını almaq üçün dərhal buxarla qurudulur, nəticədə quru məhlul alınır. Bu proses yaşıl çayın tərkibindəki polifenolları qoruyur.  Buna görə də yarpaqlarının rəngi daha açıq rəngdə olur. Qara çayda isə bu proses 2 həftədən 1 aya kimi çəkir. Hər iki növ çay faydalıdır, lakin müxtəlif miqdarda vitamin, mineral və antioksidant maddələrdən ibarətdir.

Müxtəlif məlumatlara əsasən çayın tərkibində 300-ə qədər kimyəvi maddə mövcuddur. Çaya yaxşı dadı efir yağları verir.  Həmçinin efir yağları bakteriyalarla mübarizədə orqanizmə kömək edir.

Yaşıl çayın quru yarpaq kütləsinin 30%-i katexinlərlə zəngindir

230 ml yaşıl çay 20-45% polifenoldan təşkil olunmuşdur. Tərkibində – A,E, C, K, B qrup vitaminlər, Ca, Zn, K, Fe,Mg, Na,P,Cu  kimi mikroelementlər, 20 növ amin turşuları vardır. Həmçinin pektin, qlükoza, fruktoza, sellüloza, saxaroza kimi karbohidratlar, lipidlərdən – linoleik və linolenik turşuları tərkibində vardır.  240ml yaşıl çay 2,4 kkal edir.

Həm yaşıl həm də qara çay polifenolların alt qrupu olan flavanoidlərlə zəngindir. Yaşıl çayda katexinlərin dörd əsas növü vardır.Epikatexinlər(EC), Epikatexin-3- gallat(ECG), Epigallokatexin gallat(EGC) və Epigallokatexin-3-gallat(EGCG).

Epigallokatexin-3-gallat (EGCG) yaşıl çayın tərkibində ən əsas polifenoldur. EGCG antioksidant, antikanserogen, antiproliferativ təsirə malikdir. Qara çay isə teaflavinlərin zəngin mənbəyidir. Yaşıl çay katexinləri piylənmə, yüksək təyziq, ürək damar xəstəliklərinin müalicə və profilaktikasında effektiv təsir edir.

Tədqiqatlar yaşıl çayın LDL xolesterini və triqliseridləri azaltmağa kömək etdiyi müəyyən edilib.

Yaşıl çayın dəriyə tətbiqi bir sıra dəri xəstəliklərinin müalicəsində müsbət təsir edir. Xüsusilə maz formasında tətbiqi müalicəvi effekt verir.

Yaşıl çay dəridə əmələ gələn qırışların qarşısını almaqda təsirlidir

Bunu təmin edən tərkibindəki antioksidant və antiinflamatuar maddələrdir.  Eyni zamanda yaşıl çayın günəş şüalarından əmələ gələn dəri ləkələrinə də şəfa olduğu bilinir.

Yaşıl çay yaxşı sidik qovucudur. Həmçinin sidik yollarında olan infeksiyalara iltihab əlehinə təsir göstərir.

Yaşıl çay xərçəngin qarşısını ala bilər. Müşahidələr göstərir ki, tez tez yaşıl çay içən qadınlarda 20-30% döş xərçəngi daha az görülür. Həmçinin yumurtalıq xərçəngi və endometrial xərçəngdən qoruya bilər.

Yaşıl çay içənlərdə helicobacter pylori  daha az rast gəlinir.

Yaşıl çay ağızda olan xoşagəlməz qoxuları aradan qaldırır. Iltihab əlehinə təsirinə görə kariesin və damaq iltihabının ən yaxşı profilaktikasıdır.

Yaşıl çay maddələr mübadiləsini gücləndirir, kilo verməni stimulə edir. Tərkibində olan polifenol maddəsi yağ oksidləşməsini tənzimləyir. Ödem atıcı olması və bağırsaqların yaxşı işləməsinə səbəb olduğu üçün artıq çəkidən azad olmağa  kömək edir.

Yaşıl çay qan şəkərinin yüksəlməsini tənzimləyir, beləliklə tip 2 diabetin formalaşmasının qarşısını ala bilər.

Yaşıl çay Alzheimer və Parkinson xəstəliklərinə səbəb olan faktorları aradan qaldırır 

Bu mövzu ilə əlaqədar  siçanlar üzərində aparılan elmi çalışmalarda yaşıl çayın zədəli  beyin hüceyrələrini qoruduğu , bərpa etdiyi ortaya çıxmışdır. ABŞ-ın Los-Ancelesdəki Kaliforniya Universitetinin alimlərinin araşdırmalarına əsasən müəyyən edilib ki, Alzheimer xəstəliyinə səbəb olan amiloid dolaşıqlarını parçalayan fitokimyəvi maddələr yaşıl çayın tərkibində var.

Randomizə olunmuş tədqiqatlar nəticəsində tozcuq mövsümündən 6-10 həftə əvvəl gündə 3 fincan yaşıl çay içənlərdə allergiya nəzərə çarpan dərəcədə azaldığı müəyyən olundu

Gündə 3 stəkan yaşıl çay içən insanlar, gündə 1 stəkan içənlərlə müqaisədə insult risqinin  36%-dək azaldığı görülmüşdü.

Amerika Tibb Assosiasiyasının jurnalı bir araşdırmanın nəticələrini dərc edib. Alimlər 40-79 yaşlı 40 min Yapon haqqında 11illik məlumatları ümumiləşdiriblər. Məlum olub ki, gündə 5 stəkan yaşıl çay içənlərdə ölüm nisbəti azalıb, ürək qan damar xəstəlikləri qadınlarda 31%, kişilərdə 22% azalmış, insult qadınlarda 42%, kişilərdə isə 35% azalmışdır.

Bir il ərzində gündə 843 mq EGCG ilə müalicə olunan 500dən çox subyektin istirak etdiyi bir araşdırmada, qaraciyər funksiyasında orta və ya ağır pozğunluqlar 51% xəstədə müşahidə edildi

Hamilələrdə yaşıl çayın yüksək dozada istifadəsi qaraciyərdə zədələnmə yaradan kimyəvi birləşmələr formalaşır

2021ci ildə hamilə siçanlar üzərində aparılan araşdırmada hamiləlik zamanı hər gün yaşıl çay ekstraktı ilə qidalanan  siçanların və balalarının qaraciyər hüceyrələrində yaranan Sitokeratin – 18 (SK-18)səviyyəsi artmışdır. Nəticəyə görə hamiləlik dövründə yüksək miqdarda yaşıl çay ekstraktı qəbulu yenidoğulmuşun qaraciyərində hüceyrə fəsadına səbəb olur.

Hamiləlik və laktasiya dövründə 2 stəkandan artıq tövsiyyə olunmur.

Yüksək miqdarda istənilən çayın qəbulu tərkibindəki antinutriyent faktorlara görə faydalı mineralların orqanizmdən itirilməsini təmin edir.

Qara çayda olduğu kimi yaşıl çayın da tərkibində kofein maddəsi var. Kofein insana həm enerji verir, həm də sinir sistemini oyandırır. Elə buna görə də çayın axşam saatlarında içilməsi yuxunu poza bildiyi üçün  tövsiyyə olunmur. Çayda kofein səviyyəsi qəhvədən daha aşağıdır.

230 ml – yaşıl çayda 30-50mg, qara çayda 25-110 mg, qəhvədə 102-200 mg kofein vardır.

Yaşıl çayın tərkibində kofein olduğu üçün qan təyziqini yüksəldir,ürək döyüntüsünü poza bilər. Buna görə də miqdarı aşmaq olmaz.

Uzun müddət, fasiləsiz yaşıl çay içmə böyrəklərdə daş əmələ gəlmə prosesini sürətləndirir.

Çayın tərkibində olan kofein adenozin kimi inhibitor neyrotransmitterləri bloklayır. Beləliklə neyronların stimullaşdırılması və onlarla birlikdə dopamin və norepinefrin kimi neyrotransmitterlərin konsentrasiyası artır.

Yaşıl çayın tərkibində L-theanine amin turşusu da vardır. Bu maddənin rahatlaşdırıcı və sakitləşdirici xüsusiyyətləri olduğu üçün depressiyanın müalicəsində faydalıdır. L-theanine neyrotransmitter GABA-nı stimulə edir. Bu dofamin artmasına və beyində alfa dalğaların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Həmçinin yaddaşı yaxşılaşdırır, koqnitiv funksiyalara müsbət təsir edir.

Tərkibində yüksək miqdar L-theanine və az miqdarda kofein olduğu üçün yaşıl çay  qəhvədən daha yumşaq, sakitləşdirici təsir edir.

Yaşıl çayın keramik və ya şüşə qabda dəmlənməsi məsləhət görülür. Bir dəmin üzərinə bir neçə dəfə su almaq tövsiyyə olunmur. Düzgün dəmlənmiş yaşıl çayın üzərində köpük əmələ gəlir. Yaşıl çayın dəmlənmə müddəti 8-10dəqiqə olduqda tərkibindəki polifenollar daha çox ortaya çıxır. Qısamüddətli dəmlənən çayda daha az polifenol olur.

Soyuq dəmləmə metodunda –quru çayı soyuq suyun içinə atıb, otaq temperaturunda və ya soyuducuda 2 saat saxladıqda kofein tərkibini  azaltdığı ortaya çıxmışdır.

Təzə hazırlanan yaşıl çay maksimum 5 dəqiqə ərzində içilməlidir. Əks halda onun tərkibindəki efir birləşmələr uçur.

Yaşıl çayı limonla birlikdə içdikdə antioksidant faydası 13 qat artır.

Istifadə miqdarına gəldikdə bu mövzu ilə əlaqəli fikirlər müxtəlifdir. Gündə 5 balaca stəkan və ya iki böyük stəkan içilməyinin faydalı olduğu düşünülür.

Tələbəmiz  Rzayeva Səidə Yaşıl çayın ultrabənovşəyi və infraqırmızı spektometr aparatında analizini həyata keçirərkən tərkibində katexinin aktiv udma zolaqlarını aşkarladı. Beləliklə həm ultrabənovşəyi, həm də infraqırmızı spektroskopiya analizləri ilə təyin etdiyi aktiv udma zolaqlarına əsasən belə qənaətə gəlmiş ki, yaşıl çayın tərkibi polifenollarla- katexinlərlə çox zəngindir.

Metabolizma üçün önəmli orqan – Tiroid Vəzi

Tiroid vəzi boynumuzun ön tərəfində yerləşən, T3 və T4 adlı tiroid hormonlarını ifraz edən kəpənək şəkilli daxili ifrazat vəzisidir. Tiroid hormonları, demək olar ki, bədənimizin bütün hüceyrələrinin funksiyalarını tənzimləyir. Tiroid vəzi estrogen və kortizol kimi, orqanizmin digər hormonlara olan həssaslığını nəzarətdə saxlayır, sürətli kalori yandırmağı tənzimləyir və metabolizmamızı qoruyur. Ona görə də tiroid vəzi düzgün işləmədikdə çəkiyə nəzarət etmək çətinləşir, bununla bağlı böyük problem yaranır. Tiroidiniz doğru işləyərsə, enerjili olarsınız, aydın düşünərsiniz və əhvalınız da şən olar.

Müəllif: Dr. Səbinə İsmayılova, funksional tibb həkimi, diyetoloq

ZƏİFLƏMİŞ TİROİD (HİPOTİREOZ): ARTIQ ÇƏKİ, YORĞUNLUQ VƏ RUH SAĞLAMLIĞI PROBLEMLƏRİNƏ SƏBƏB OLUR?]

Hipotireoz xəstəliklər arasında əsl “rok ulduz”dur. Statistik məlumatlara əsasən, o, endokrin xəstəliklqr arasında şəkərli diabetdən sonra dünyada ikinci yeri tutur. Hər il hipotireozlu xəstələrin sayı 5% artır.

Təhlükə nədədir?

Hipotireoz diaqnozu tiroid vəzi lazımi miqdarda tiroid hormonları ifraz etmədikdə qoyulur.

Bu hormonların çatışmazlığı metabolik pozğunluqlara və orqanizmdə ciddi dəyişikliklərə səbəb olur: ürək, qaraciyər, beyin və digər orqanlar əziyyət çəkir.

90% hallarda hipotireozun kökündə autoimmun xəstəlik – Haşimoto dayanır. Bu zaman orqanizm tiroid vəzinə qarşı antitel ifraz edir. Bu xəstəlik zamanı bədənimiz öz tiroid vəzini yad bir toxuma kimi gördüyü üçün onu yavaş yavaş yox edir. Buradakı əsas məsələ immun sisteminin səbəb olduğu iltihabdır. Haşimato xəstəliyində tiroid vəzinə limfosit hüceyrələri dolur və nəticədə, xroniki şəkildə hüceyrələrin məhvi başlayır və davam edir. Nəticədə, tiroid vəzi kiçilir: tiroid çatışmazlığı və ya tənbəlliyi yaranır. Haşimoto autoimmun xəstəlik olduğu üçün bəzən çölyak, revmatoid artrit, 1-ci tip şəkərli diabet, Addison xəstəliyi, vitiliqo, pernisioz anemiyası (B12 vitamini çatışmazlığı) və qırmızı qurd eşənəyi kimi digər avtoimmun xəstəliklərlə birlikdə görülür.

Hipotireoz vaxtında müalicə olunmadıqda ağır nəticələri ola bilər:

  • Daima gücsüzlük və enerjisizlik;
  • Yaddaş və diqqət pozğunluqları;
  • Tiroid tipli piylənmə: bütün bədəndə artıq çəki;
  • Təzyiq problemləri;
  • Kişilərdə və qadınlarda sonsuzluq;
  • Bütün bədənin şişməsi – ödəm

Hipotireozun simptomları çox zaman digər xəstəliklərlə qarışdırılır və ya bu əlamətlərə, ümumiyyətlə diqqət yetirilmir.

Bu şikayətlərə diqqət yetirin:

  • 🚩 Yorğunluq, yuxululuq;
  • 🚩 Səbəbsiz halda, saç tökülməsi;
  • 🚩 Bütün bədəndə artıq çəki;
  • 🚩 Əllərin və ayaqların üşüməsi;
  • 🚩 Depressiv əhval-ruhiyyə, depressiyaya meyil;
  • 🚩 Qadınlarda menstruasiya pozğunluqları;

Bu əlamətlər olduqda hipotireozdan şübhələnmək lazımdır.

Həmçinin erkən mərhələdə xəstəlikdən xəbər tutmaq üçün risk altında olub-olmadığınızı əvvəlcədən bilmək vacibdir.

HİPOTİREOZ: KİMLƏR RİSK QRUPUNDADIR?

Xəstəlik hər yaşda özünü göstərə bilər. Ancaq bu xəstəliklə daha çox 40-50 yaşdan yuxarı olan insanlar qarşılaşırlar. Qadınlarda hipotireoz kişilərə nisbətən 8 dəfə artıq rast gəlinir.

Kimlər risk altındadır:

🔸 Yaşı 40-dan yuxarı olanlar;

🔸 Qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinə irsi meyillilik varsa;

🔸 Qaraciyər, öd kisəsi və ya yumurtalıqların xroniki xəstəlikləri varsa;

🔸 Avtoimmun xəstəlikləri olanlar: revmatoid artrit, qırmızı qurd eşənəyi, 1-ci tip şəkərli diabet və s.;

🔸 Orqanizmdə yod çatışmazlığı olanlar;

🔸 Eləcə də, hamiləlik zamanı və ya bir neçə ay əvvəl doğum edən qadınlar.

Seçici qidalanma – Selektiv İştaha

Seçici qidalanma – uşaqlarda qidalanma davranışı pozğunluğunun biri növüdür. Əsasən somatik sağlam uşaqlarda müşahidə olunur. Qidalanmada seçici davranan uşaqlara – «şıltaq (kaprizli)  yeyənlər«,  az yeyənlər – də deyilir. Seçici qida qəbulu – (Avoidant / Restrictive Food Intake; RFID) – yeni termindir, ilk dəfə 2013-cü ildə ABŞ-da psixi pozuntular üzrə diaqnostik və statistik rəhbərliyin 5ci nəşrində (DSM-5) qeyd olunub.

Müəllif: Dr. Gülsüm Hüseynova, həkim-pediatr, uşaq piylənməsi üzrə mütəxəssis, ANDOP təlimçisi.

Uşaqların müxtəlif qidalar qəbul etməsinə mane olan ən güclü psixoloji baryer selektiv iştaha sayılır. Seçici qidalanma əsasən 2-6 yaşlı uşaqlarda daha çox müşahidə olunur. Bu patologiyanın rastgəlmə  tezliyi yaşla azalır.

Bütün qidalanma davranışı pozulmalarında olduğu kimi, burda da risk faktorları bir sıra bioloji, funksional, psixoloji və sosial-mədəni problemlərlə əlaqələndirilir. Bəzi hallarda bu uşaqda sensor inteqrasiyanın pozulması, müxtəlif dərəcəli nevrozlar , autism,  obsesiv – kompulsiv  pozuntu, diqqət çatışmazlığı hiperaktivlik sindromu (DEHB) müşahidə edilir.

Bir tədqiqatda Restrictive Food Intake – olan uşaqların 20%-da autism spektri pozğunluğu görünmüşdür.

Hiperaktivliyi, yüksək emosionallığı, daimi həyəcanlılığı, takıntıları, yuxu və danışma pozğunluqları  olan uşaqlarda qidalanma davranışı pozulmaları  valideynlərə uyğun mütəxəssisə müraciət etmək üçün  bir siqnal kimi xidmət edə bilər.

Seçici iştaha – uşağın yeni qidaya və ya əvvəl yediyi qidaya qarşı duyğusal nifrəti şəklində özünü göstərir. Bu zaman səbəbsiz əvvəl yediyi qidalara qarşı  marağın olmaması, adət edilmiş məhsullardan qəfil imtina halları müşahidə olunur.

Bu halda uşaqlarda yeməklə bağlı sərt qaydaların müəyyən edilməsinə gətirib çıxaran sensor hiperhəssaslıq  müşahidə edilir.  Bu uşaqlar yalnız müəyyən iydə, rəngdə və ya konsistensiyada olan  məhsulları qəbul edirlər.

D.Y.T. Goh və b. (2012) araşdırmasına görə seçici qida qəbulu olan uşaqların əsas xüsusiyyətləri – qida qəbulunun  yavaş tempi , çox çeynəmək, uzun müddət ağızda saxlamaq,  şəkərli , duzlu, yağlı yeməklərin  “sağlam” qida əvəzinə qəbul etmək,  yeni qida sınamaqdan imtina, əsas qida qəbulu əvəzinə qəlyanaltıların qəbuludur.

Qida seçiciliyi olan uşaqların rasionu dar olur, eyni qidaları yeyirlər. Onlar imtina etdikləri qidalarla qidalandırmaq  cəhdlərinə qarşı müqavimət göstərir, stress yaşayırlar. Bu uşaqlar qidanı ağızda uzun müddət saxlayır, tüpürür, öyüyür və ya  qusurlar.  Hətta  bu patologiya ilə olan uşaqlar günlərlə yeməkdən imtina edə bilərlər. Bu uşaqlar yemək parçaları çox olan və çətin çeynənilən  qidalara xüsusilə həssasdırlar.

Qadalanma seçiciliyi çox vaxt keçmişdə yaşanmış yeməklə bağlı mənfi  təcrübə , qorxu,  müəyyən bir hadisə ilə əlaqəsi olur, bunu mütəxəssisin tapması  həmişə asan deyil. Bu, isti yemək qəbulu zamanı ağız və boğazın yanması, güclü turş və ya acılıq hissi, ağızda yara, bir parça qida ilə boğulma (ölüm qorxusu təmin edilir)hissi –  qida qəbulu zamanı münaqişə nəticədə, qidalanma mənfi emosiyalarla bağlı yadda qalır.

Uşağa anadangəlmə və qazanılmış qida vərdişləri, qavrama qabiliyyətini aşılamaq  hamiləlik və süd verən dövrdən olmalıdır.

Uşağın gələcəkdə qəbul etməsini istədiyi qidaları ana hamiləlik dövründə rasiona daxil etməlidir. Çalışmaların birində hamilə qadınlara hamiləliyin sonuncu  trimestrində yerkökündən daha aktiv istifadə ediblər. Belə anaların uşaqları, yerkökü az yeyən anaların uşaqları ilə müqaisədə daha çox həvəslə və məmnuniyyətlə kök şirəsi istifadə ediblər.

Dad üstünlüklərinin formalaşması yalnız perinatal dövrdə deyil, həyatın ilk illərində də davam edir.

Qidalanma genişlədikcə uşaqlar müxtəlif növ qidalara qarşı həzz və narazılıq nümayiş etdirirlər. Xüsusilə əgər ana hamiləlik zamanı və ya süd verən dövrdə o qidaları qəbul etməyibsə uşaqlar yeni qidaları daha çətin qəbul edirlər.

Həyatın ilk aylarında uşağın qidalanması maye qida ilə təmsil olunur. Əlavə qidaların tədricən təqdim edilməsi 4 aydan sonra başlayır. Bu zaman valideyn üçün ən vacibi əlavə qidaların düzgün ardıcıllıqla rasiona daxil edilməsidir. Əgər valideyn ardıcıllığı pozarsa yəni öncə daha kəskin dadlı, daha şirin qidalardan başlayarsa körpə dadsız tərəvəz purelərindən, dadsız sıyıqlardan imtina edəcək.  bu da tədricən rasionun daralmasına gətirib çıxaracaq. Bu uşaqlar irəli yaşlarda kaprizli yeyənlər olacaqlar.

Həmçinin əlavə qidanın rasiona gec daxil olması, əlavə  qidaların duru konsistensiyada uşağa verilməsi , bərk qidalardan imtinaya-tədricən qida seçiciliyinə gətirib çıxarır.

Körpələr məlumatın önəmli  hissəsini  toxunma orqanları vasitəsilə qəbul edirlər. Körpənin   qida ilə oynamasına  icazə verilmirsə,onu informasiyanın böyük həcmindən məhrum edirlər. Toxunmaqla  uşaq əlavə qidanın təhlükəsiz olduğunu  başa düşür və əlavə qidanı sınamaqdan imtina etmir.

Yedizdirən zaman valideynlərin emosiyaları qidalanma davranışı pozulmalarının inkşafında əhəmiyyətli risk faktorudur. Çalışmalara görə ananın gənc yaşı və onun mənfi duyğuları, eləcə də uşağın yüksək emosionallıq səviyyəsi seçici iştahanın formalaşma  tezliyini yüksəldir.  Bacı və ya qardaş varlığı bu  tezliyi aşağı salır. Ananın yedizdirmə məcburiyyətləri ,stressli qidalanma  yeni məhsullara qarşı  müsbət reaksiya  yaranmasını pozaraq yeməkdən imtinaya səbəb ola bilər. Əksinə  pozitiv valideyn üslubu – yeni məhsulların körpə tərəfindən daha rahat qəbul olunmasına şərait yaradır.

M. Pelchat и P. Pliner,analizlərinə görə, 2-6 yaşlı uşaqların yeni qidaları qəbul etməsi həyatın ilk ilindəki rasionun çeşidliliyindən çox asılıdır.

Gələcəkdə  uşaqda qidalanma davranışı pozğunluğunun  qarşısının almaq üçün əlavə qidaya keçəndə (4-6aylıqda) – uşağın imtina etdiyi qidanı,fərqli vaxtlarda, məcbur etmədən 15 dəfəyə qədər ona təklif etmək lazımdı. Bir sıra çalışmalarda göstərilmişdir ki, qida seçiciliyi olan uşaqların anaları uşağın imtina etdiyi yeni qidaları təklif etmə cəhdlərinin maksimal sayı 3-5 dəfəni  keçməmişdir.

Qidalanma davranışı pozğunluğu uşaqlarda fərqli patologiyaların inkşafına səbəb ola bilər.

Bəzi müəlliflər uşaqların pəhrizində seçiciliyin olmasını, işləm görmüş qida məhsullarının istehlakı ilə birbaşa əlaqəli olduğunu irəli sürmüşdülər. Bu uşaqlarda sağlam qidalar, yüksək hedonik dəyərlə səciyyələnən qeyri-sağlam,  işləm görmüş, şəkərlə, dadlandırıcılarla, ədviyyatlarla zənginləşdirilmiş  qida məhsulları ilə əvəz olunur. Nəticədə onlar  dadı daha zəif olan sağlam qidalardan imtina edirlər. Bu məhdud, lakin yüksək enerji istehlakı müsbət enerji balansına – uşaq piylənməsinin inkşafına səbəb olur.

Digər bir çalışmada qida seçiciliyi olan uşaqlar daha çox şirniyyat, qızartma, çörək, banan, kartof yeyirdilər.

800 ailənin iştirak etdiyi araşdırmada,qida seçicili olan uşaqlarda yeniyetməlikdə anoreksiya nervoza inkişaf riski artmışdır.

L. O. Leal və başqalarının son araşdırmasında seçici iştaha anlayışını obyektivləşdirməyə cəhd etmişlər. Və seçici iştaha – tövsiyə olunan qida miqdarın 65% -dən az qəbulu və 6 əsas qida qrupundan 4 və daha azının qəbulu (ət, o cümlədən balıqvə yumurta; tərəvəz; meyvə; süd məhsulları; nişastalı -karbohidratlar; paxlalılar). Seçici iştahası olan uşaqlarda əksər makro və mikronutriyentlərdə çatışmazlıq olur. Qida çatışmamazlığı fiziki inkişafın ləngiməsinə və qavrama qabiliyyətinin zəifləməsinə səbəb ola bilər .

Carruth (2004) görə, müxtəlif yaşlarda seçici iştahı olan uşaqlar əhəmiyyətli dərəcədə  az enerji, zülal,  yağlar,  C vitamin, tiamin, riboflavin, folat, vitamin B12, vitamin B6, niasin, E vitamini, dəmir, kalsium, sink, maqnezium qəbul edirlər və deficit vəziyyət yaşayırlar.

Problemin yalnız son illərdə aktiv şəkildə öyrənilməyə başlaması səbəbindən tədqiqatçılar qidalanma davranış pozğunluqları  olan uşaqları müəyyən etmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə edirlər. Uşaq qidası sorğusu- Child Feeding Questionnaire – vasitəsilə valideynlərin  övladının “kaprizli yeyən” olub-olmaması barədə fikri, tədqiqat üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi sorğulardır.

Beləliklə, selektiv iştaha problemi çox aktual görünür, çünki bu problemin yüksək yayılması və uzun müddət davam etməsi uşaqların fiziki və intelektual  inkişafının zəifləməsi üçün təhlükəlidir.  Təəssüf ki, hazırda cəmiyyətdə geniş yayılmış yüksək enerji dəyərinə malik işlənmiş qidalara  üstünlük verilməsi, hedonik qidalanma bu problemin həllini çətinləşdirir. Qidalanma davranışı pozğunluqlarının müalicəsi hərtərəfli olmalıdır. Bu zaman  pediatr, qidalanma mütəxəssisi və psixoloqların birgə fəaliyyəti zəruridir. İlk növbədə problemin psixoloji tərəfinə yönəldilməlidir. Eyni vaxtda çatışmayan nutriyentlərin  tibbi korreksiyası, balanslaşdırılmış qidalanmanın tərtib olunması və yeni qidaların rasiona daxil edilməsi müalicənin əsas istiqamətidir.

Food neophobia and ‘picky/fussy’ eating in children: A review Article in Appetite · March 2008 DOI: 10.1016/j.appet.2007.09.009 · Source: PubMed 

Избирательный аппетит у детей . Pavlovskaya Elena Vyacheslavovna, Candidate of Medical Science, Senior Researcher at the Department of Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition at the Research Institute of Nutrition FSBI of RAMS . Accepted for publication: 23.12.2013

Manikam and Perman. Pediatric feeding disorders. J. Clin. Gastroenterol. 2000; 30 (1): 34-46. 

The Child Feeding Questionnaire (CFQ).  An Instrument for Assessing Parental Control in Child Feeding. Leann L. Birch, Ph.D. Susan L. Johnson, Ph.D. Karen Grimm-Thomas Jennifer O. Fisher, Ph.D. The Pennsylvania State University. 

Picky eating during childhood: A longitudinal study to age 11- years Anthony J. Mascola, Susan W. Bryson, and W. Stewart Agras Department of Psychiatry and Behavioral Sciences, Stanford University Stanford, CA 94305. 2010 December ; 11(4): 253–257. doi:10.1016/j.eatbeh.2010.05.006. 

Allergiyanın yaranma mexanizmi

Təəssüf ki, insanların əksəriyyəti allergiyadan əziyyət çəkir. Allergiya nədir? Başlayaq hüceyrədən! Hüceyrədən danışmasaq, allergiyanın nə olduğunu izah edə bilmərik. Çünki bütün proseslər hüceyrə səviyyəsində gedir.

Müəllif: Dr. Nigar Rzazade, Biorezonans diaqnostika üzrə mütəxəssis.

Allergiyanın mexanizmi ilə bağlı iki xəbərim var:

  1. Yaxşı
  2. Pis

Pis xəbər odur ki, allergiya genetik xəstəlikdir. Əgər valideyn və ya nənə-babalar allergiyadan əziyyət çəkibsə, onda uşaqlarda da allergiya olma riski var. İmmunologiya və Allerqologiya tibbin ən çətin sahəsidir, çünki orqanizmdə bu istiqamətdə gedən proseslər çox qəlizdir.

Yaxşı xəbər isə odur ki, Epigenetika adlanan bir sahə var. Epigenetika həyat tərzinizi dəyişdirərək həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması ilə məşğul olur. Bu o deməkdir ki, insan sağlam həyat tərzi yaşayarsa, geni hüceyrə səviyyəsində dəyişməyə məcbur edə bilər.

Epigenetika sağlam qidalanma tərzi və psixologiyasıdır. Yəni, epigenetikanın köməyi ilə xəstəliyin gedişatını və həyat keyfiyyətini dəyişdirə, yaxşılaşdıra bilərik: sağaltmaq yox, remissiyanın içinə həbs etmək lazımdır.

Sağlam qidalanma sayəsində, həyat tərzimizi dəyişdirərək biz bu genləri dəyişirik, yəni bəzi genləri zəiflədirik, lazım olanları isə gücləndiririk. Beləliklə, allergiya remissiyaya keçir.

Allergiyanın mexanizmini və onun necə baş verdiyini başa düşmək üçün hüceyrəyə nəzər yetirməliyik.

Hüceyrə nədir və quruluşu necədir?

Hüceyrə — nüvədən ibarət, canlı, təkhüceyrəli orqanizmdir. Nüvə, məlum olduğu kimi, beyin deyil, o, reproduktiv orqandır. Yəni, daxilində DNT-nın olduğu nüvə bu gen amin turşularının davamıdır. Təbiətdə 28 amin turşusu var. Bunlardan 8-i əvəzolunmazdır, yəni bədəndə sintez olunmur, orqanizmə yalnız qida ilə daxil olur. Deməli, hər bir insanda amin turşuları müəyyən bir ardıcıllıqla düzülüb, yəni  geni formalaşdırıb. Bu gen özünəməxsusdur. Beləliklə, genin nə olduğunu anladıq. İndi isə antigenin nə olduğunu öyrənəcəyik. Fərz edək ki, zülal insanın qanına intravenoz yolu ilə daxil olur, bu isə qeyri-mümkündür. Bəs, bu zülalı biz yalnız mədə-bağırsaq yolu ilə necə əldə edə bilərik?

Məsələn, bir qida yeyirik, qida mədəmizə çatır. Mədə turşusunun köməyi ilə  həzm olunur, yaranan kütlə bağırsaqlara daxil olur. Bağırsaq fermentlərin köməyi ilə amin turşularını parçalayır, sonra bu amin turşuları qana daxil olur.

Qeyd etdiyim kimi, bizim hüceyrəmiz DNT nüvəsinin daxilindəki nüvədən ibarətdir. Gen reproduktivdir: yəni, hüceyrə bölünür və yeni hüceyrələr – yeni nəsil yaranır. Hər dəfə bir milyard hüceyrə öldükdə, əvəzində, 1 milyard yeni hüceyrə yaranır. İnsan hər 5 ildən bir yeni dəri, yeni bir ürəyə malik olur və s.

Məsələn, atopik dermatitli dəridə allergik səpkilər 15 günə müalicə oluna bilər. Çünki dəri hüceyrələri 15 gündən bir yenilənir. Yəni, dəri hüceyrələrinin yaşama müddəti belədir. Hüceyrədə həmçinin 3 qatlı membran var. İki qat zülaldan, bir qat isə piydən ibarətdir. Bu  membran hüceyrənin beyni sayılır. Membranın kanalları var. Bu kanallar vasitəsi ilə amin turşuları bu hüceyrəyə bütöv halda yox, bir-bir daxil olur.

Beləliklə, biz sizinlə GENİN və ANTİGENİN nə olduğunu başa düşdük. Yəni antigen istənilən zülal ola bilər (heyvani və ya bitki). İnsan orqanizminə hər hansı bir zülal daxil olduqda, o, antigen kimi qəbul edilir. O antigen təkcə ətdə deyil, başqa zülallarda da olur. Məsələn, Pollinoz xəstəliyi: polen allergiyasından hər kəsin xəbəri var.

Bəs, polen nədir?

Bu bitkinin DNT-dır, yəni insan orqanizmi polenləri antigen hesab edir və orqanizmdən uzaqlaşdırmaq istəyir. Yəni, bizim orqanizmimizdə gen-antigen mövcuddur. İndi immun sisteminin fəaliyyətinə nəzər salaq.

Bu antigen, yəni amin turşularının ardıcıllığı orqanizmə daxil olan kimi immun  hüceyrələri şəklini alır və qaraciyərə siqnal ötürülür. Nəticədə, antitel ifraz olunur. Antitel və antigen eyni nüsxələrdir: bir-biri ilə maqnitləşməyə başlayırlar və dövredən immun kompleks ortaya çıxır. Allergiya ilə bağlı analizlərin nəticələrində immun kompleksinin olması allergiyanın göstəricisidir.

Bəs daha sonra nə olur? İmmunitet sisteminin digər hüceyrələri bu dövranı tamamlayır: daxilində yerləşən fermentlər onları parçalayır, ifrazat sistemləri vasitəsi ilə xaric edirlər. 5 ifrazat sistemimiz var: bağırsaq, tənəffüs sistemi, dəri, böyrək və limfa.

Müəyyən dermatitlərin dəri vasitəsi ilə ortaya çıxması normal bir haldır. Lakin bəzən, immunitet müəyyən səbəblərə görə işləmir, bu zaman allergiya yaranır. Yəni, allergiya insan orqanizminin təbii müdafiə mexanizmidir. Nəticədə, yad zülal, həmçinin antitel aradan qaldırılır. Allergiyanın mexanizmi məhz bu cürdür. Beləliklə, insan orqanizminə daxil olan eyni antigen, artıq həmin hüceyrələr ilə qarşılaşır. İmmunitet hüceyrəsinin spesifik membranı vardır ki, onunla qarşılaşdıqda bu hüceyrə güclü şəkildə histamin ifraz etməyə başlayır. Bu elə kimyəvi maddədir.

Çoxları bilir ki, antihistaminlər bu maddənin qarşısını almaq üçün qəbul edilir. Qısacası, immunitet pozulduqda orqanizmin qoruyucu mexanizmlərindən biri də allergiyadır.

Bəs, immun və autoimmun xəstəliklərlər arasında fərq nədir? İmmunitet xəstəliyini biz hiss etmirik, çünki immun sistemi onu özü aradan qaldırır və artıq yüklənmə olmur. Autoimmun isə spesifik hüceyrələrdir, yəni makrofaq qatillərdir. Onlar öz hüceyrələrini yeməyə başlayırlar. Autoimmun tiroidit immun sistemi  tiroid vəzisi ilə mübarizə apardıqda yaranır. Autoimmun revmatoid artrit – immunitet sisteminin öz hüceyrələrini yeyərək mübarizə aparmasıdır. Allergiyanın mexanizmi haqqında fikirləri ümumiləşdirsək – bu, bədənin təbii, özünümüdafiə reaksiyasıdır.

Allergiya yalnız orqanizmə antigen daxil olduqda baş verir. Antigenlər bioloji, kimyəvi, fiziki olurlar. Bioloji antigenlərə orqanizmin tab gətirmədiyi, həzm olunmayan bütün qidalar daxildir. Səbəbi ferment çatışmazlığı, bağırsaq problemləri, sızdıran bağırsaq sindromu ola bilər və bu məhsullar antigenlərdir.

Bioloji antigenə, həmçinin bakteriyalar, viruslar, göbələklər, helmintlər daxildir. Məsələn, parazitar infeksiya – Helminthiasis, enterobiasis. Bu parazit nəcisdə olur. Deməli, bu nəcisdə zülal var, bu zülal DNT-dır, orqanizm onu nə edir? Bu zülalı antigen kimi qəbul etdiyi üçün kənarlaşdırır. Buna görə də psevdoallergiya baş verə bilər. Fiziki olaraq, bu, bir növ elektromaqnit dalğadır. Bu, günəş radiasiyası da ola bilər, çünki Günəşə qarşı allergiya mümkündür: fotodermatoz. Bunlar temperatur dəyişikliyindən yaranır. Məsələn, soyuqdan. Bəzi insanlarda soyuğa qarşı allergiya var. Kimyəvi allergenlər isə kimyəvi maddələrdir: toz, kir, qaz, yun.

Bir çox xəstələr sual verirlər ki, Biorezonans diaqnostika allergenləri aşkar edir? Bəli, edir və sizə həm allergenlərin tam siyahısını, həm də müəyyən olunmuş antigenlərin siyahısını verir! Bu siyahı ilə siz pəhriz sayəsində, antigenləri rahatlıqla aradan qaldırırsınız. Lakin bu müvəqqətidir!

İmmuniteti gücləndirdikdən sonra bu allergenləri qida rasionuna əlavə edirik.

Autizmin inkşafında yodun rolu

Hamiləlik zamanı yod çatışmazlığının neyrokoqnitiv pozğunluqlarla əlaqəli olduğunu göstərən çox sayda çalışmalar mövcuddur.

Müəllif: Dr. Gülsüm Hüseynova, həkim-pediatr, uşaq piylənməsi üzrə mütəxəssis, ANDOP təlimçisi.

Hyuston  nevrologiya İnstitutu və Niderland tədqiqatçıları  birlikdə minlərlə Hollandiyalı hamilə qadınları araşdırdılar və onların pəhrizində yod çatışmazlığı fetus beyninin inkişafına mənfi  təsir göstərdiyini tapdılar. Autizmli uşaqlar və onların analarında daim yodun aşağı səviyyəsinə malikdirlər. və  Amerikan Tiroid Assosiasiyası hamilə anaları onların nəslinin psixi sağlamlığını təmin etmək üçün yod əlavələrini qəbul etməyə çağırır.

Arizona Universitetində  James Adams tərəfindən aparılan bir araşdırmada, Autizm spektr pozğunluğu olan   51 uşağın,  29 bu uşaqların anasının və nəzarət qrupunda  saç testi ilə yod yoxlanıldı. Bu tədqiqat göstərir ki, analarda yod çatışmazlığı autizmin səbəbi və ya ağırlaşdırıcı faktoru ola bilər. Tədqiqat həmçinin göstərir ki, autizmli uşaqlarda yodun səviyyəsi nəzarət qrupunun uşaqlarından 45% aşağıdır.

Əksər tədqiqatlarda nevroloji  geriləmə,  intellekt  göstəricilərinin  azalması, xüsusilə neonatal dövrdə   ümumi  yod defisitinə məruz qalan uşaqlarda nümayiş etdirilib . Mülayim yod çatışmazlığı, hətta normal tiroid hormonlarının səviyyəsi olan uşaqlarda koqnitiv inkişafa mənfi təsir göstərir.

Çalışmaların biri –   yüngül və orta dərəcəli yod çatışmazlığı olan  bölgələrdə yaşayan analardan doğulan uşaqların neyropsixoloji və intellektual göstəricilərinin uzunmüddətli müşahidəsinə əsaslanmışdır. Bu qadınların bəzilərində hamiləliyin erkən mərhələlərində hipotiroksinemiya inkişaf etmişdir. Doğuşdan sonra  İlkin nevroloji müşahidələr  zamanı   uşaqlar 18-36 aylıq idilər.  DƏHP diaqnozuna uyğun olan klinik nəticələr barədə məlumat verildi, lakin  bu şübhə təsdiq edilmədi.  Tədqiqatda iştirak edən uşaqların 8-10 yaşına qədər  müşahidəsi uzadıldı və sonda 68,7%  uşaqda  DƏHP diaqnozu qoyuldu. Hamiləliyin erkən mərhələlərində fetusun tiroid sekresiyasının başlamasından əvvəl (20-ci həftədən) anadan  T4 transferinin rolu normal nevroloji inkişafı təmin etmək üçün əsasdır. Diaqnoz təsdiqlənən  uşaqların analarında  hamiləliyin erkən mərhələlərində tiroid çatışmazlığı müşahidə olunmuşdur.   Nəticədə bətndaxili inkşaf zamanı dölün beyninə tiroid  hormon daxil olması pozulmuşdur.    Qalxanabənzər vəzin hormonlarının çatışmazlığı və nevroloji zədələr arasında əlaqə bir sıra çalışmalarda yoxlanılmış və hamiləliyin erkən mərhələlərində hipotiroksinemiyanın fetus üçün zərərli ola biləcəyi artıq təsdiq olunmuşdur.

Hamiləlikdə qalxanvari vəz hormonlarının çatışmazlığı olan qadınların uşaqlarında autizm risqi dörd dəfə artmış olur.

Digər bir elmi araşdırmada autizm spektri pozuntuları  ilə olan 40 uşaqdan 19-da mülayim dərəcədə yod çatışmazlığı var idi. Nəzarət qrupu ilə müqayisədə autizm qrupunda daha aşağı   sərbəst T3, sərbəst T4 və daha yüksək TSH səviyyələri aşkar edilmişdir.

Tiwari və digərləri   uzun müddətli  yod defisitinin təsirini araşdırmış və məlum olmuşdur  ki, ağır yod  çatışmazlığı vizual təlim və yaddaş, diqqət əksikliyi, öyrənmə pozuntularının  inkşafına səbəb olur, mülayim çatışmazlıq isə  sosial-iqtisadi cəhətdən nailiyyətlər üçün motivasiyanı azaldır. Həmçinin  yod əlavələrinin qəbulu uşaqlarda  zehni funksiyaların və intellekt  göstəricilərinin yaxşılaşdırılması barədə məlumat verilmişdir.

Pubertat yaşda olan oğlanlarda autizmin müəyyən simptomlarının şiddəti  yod statusu ilə bağlıdır. Tiroid hormonları normal referans aralıqda olsa da , sidikdə yod səviyyəsi bu oğlanlarda əhəmiyyətli dərəcədə aşağı idi. Nəticələr onu göstərir ki, autizmdə yodun qeyri-hormonal rolunun əhəmiyyətinin araşdırılması zəruridir.

Digər bir çalışmada ağır Autizmli oğlanları sağlam həmyaşıdları ilə müqayisə edərək qanda qalxanvari vəz hormonlarını və sidikdə yod statusunu qiymətləndirdilər. Onlar belə nəticəyə gəldilər ki, qalxanvarı vəzin hormonları hər iki qrupda normal referans  diapazonların hüdudlarında idi, halbuki sidikdə yodun səviyyəsi autistik oğlanlarda xeyli aşağı idi. Bu da autizmdə yodun qeyri-hormonal rolunun daha çox tədqiq edilməsinə ehtiyac olduğunu göstərir.

Sidikdə yodun ölçülməsi qida ilə qəbul olunan yod statusunu təyin etmək üçün kifayət qədər yaxşı bir yoldur. Yodun autizmin inkşafında  “qeyri-hormonal”  təsiri  yalnız neyrokoqnitiv effektlərdən başqa, maraq doğuran digər sahələrə diqqət yetirmək lazımdır. Bəzi hallarda autizmli körpələr  1-3 yaş həddinə qədər normal inkişaf edirlər, sonra qəfil dəyişikliklər baş verir. Buna səbəb müxtəlif infeksiyalar, toksik metal məruziyyəti və həyati vacib mineralların çatışmazlığıdır. Belə ki, yod, selen və dəmir arasındakı qarşılıqlı əlaqə ümumi sağlamlığın və yaxşı əhval-ruhiyyənin saxlanmasında, infeksiyaların, ağır metalların səbəb olduğu neyrotoksiki təsirin qarşısının alınmasında  rol oynayır.

Attention Deficit and Hyperactivity Disorders in the Offspring of Mothers Exposed to Mild-Moderate Iodine Deficiency: A Possible Novel Iodine Deficiency Disorder in Developed Countries . F. Vermiglio, V. P. Lo Presti, M. Moleti, M. Sidoti, G. Tortorella, G. Scaffidi, M. G. Castagna, F. Mattina, M. A. Violi, A. Crisà . The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 89, Issue 12, 1 December 2004, Pages 6054–6060, https://doi.org/10.1210/jc.2004-0571

Attention Deficit and Hyperactivity Disorders in the Offspring of Mothers Exposed to Mild-Moderate Iodine Deficiency: A Possible Novel Iodine Deficiency Disorder in Developed Countries . F. Vermiglio, V. P. Lo Presti, M. Moleti, M. Sidoti, G. Tortorella, G. Scaffidi, M. G. Castagna, F. Mattina, M. A. Violi, A. Crisà . The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 89, Issue 12, 1 December 2004, Pages 6054–6060, https://doi.org/10.1210/jc.2004-0571

Iodine in autism spectrum disorders. Anna Błażewicza, Agata Makarewicz. Izabela  Korona-Glowniakc, Wojciech Dollivera, Ryszard  Kocjana. Journal of Trace Elements in Medicine and Biology Volume 34, March 2016, Pages 32-37

The Implications of Iodine and its Supplementation During Pregnancy in Fetal Brain Development. Author(s): Manel Puig-Domingo and Lluis Vila. Volume 8 , Issue 2 , 2013. Page: [97 – 109]Pages: 13. DOI: 10.2174/1574884711308020002

Evaluation of Iodine Deficiency in Children with Attention Deficit/Hyperactivity Disorder. Saliha Kanık Yüksek,  Zehra Aycan, and Özgür Öner. Published online 2016 Mar 1. doi: 10.4274/jcrpe.2406.

Are mild maternal iodine  deficiency and child IQ linked? Michael B. Zimmermann. Zimmermann, M. B. Nat. Rev. Endocrinol. advance online publication 2 July 2013; doi:10.1038/nrendo.2013.12

Iodine supplementation improves cognition in iodine-deficient schoolchildren in Albania: a randomized, controlled, double-blind study. Downloaded from https://academic.oup.com/ajcn/article/83/1/108/4649445  by guest on 30 April 2022

Toxic Metals and Essential Elements in Hair and Severity of Symptoms among Children with Autism. Eleonor BLAUROCK-BUSCH.Omnia R. AMIN.Hani H. DESSOKI. Thanaa RABAH. Received on the 16th December 2012. Accepted on the 29th February 2012

Yod çatısmazlıgının neyropsixi pozgunluqların inkişafına təsiri

Yod insan orqanizmi həyat üçün çox əhəmiyyətli bir mikroelementdir. Yod  bütün yaşlarda kifayət qədər miqdarda müntəzəm olaraq  istifadə edilməlidir. Bu elementin yalnız 5 gramı 70 il ömür müddəti olan bir insanın həyati ehtiyaclarını ödəmək üçün kifayətdir. Sağlam yetkin orqanizmdə 15-20 mq yod olur, onun 60-70% – i qalxanabənzər vəzdə toplanır. Yod qalxanvari vəz hormonlarının sintezi,  tənzimlənməsi üçün vacibdir və tiroid vezi normal metabolik funksiyaların həyata keçməsində əsas rol oynayır.

Müəllif: Dr. Gülsüm Hüseynova, həkim-pediatr, uşaq piylənməsi üzrə mütəxəssis, ANDOP təlimçisi.

Okeanlar dünyada yodun əsas depolarıdır və yer üzündə torpaqda  az miqdarda  yod mövcüddur. Torpaqda yod çöküntüsü okean suyundan buxarlanma nəticəsində yığılır. Dünyanın sahilyanı sahələrinin torpaqları yodla daha zəngindir. Yod kasad olan torpaqda yetişdirilən bitkilərdə onun səviyyəsi cuzi miqdarda olur. Yer kürəsindəki əhalinin təxminən 25% -i yod çatışmazlığı ilə qarşılaşır. Yod çatışmazlığı pozğunluqları qlobal səviyyədə  ayrı-ayrı insanların və cəmiyyətin sağlamlığına təhlükə doğurur . Bu ictimai səhiyyə  üçün  ciddi bir problemdir.

Yod çatışmazlığı olan rayonlarda yaşayan yetkin əhalidə  apatiyanın yüksək dərəcəsi, əqli iş qabiliyyətinin azalması, fiziki enerji çatışmazlığı və əmək məhsuldarlığının azalması həyatın aşağı keyfiyyətinə səbəb olur. Bu mikroelementə olan ehtiyyacın artdığı ən mühüm mərhələlər bətndaxili  və erkən uşaqlıq dövrüdür. Bu zaman yodun çatışmazlığı  intellektual səviyyənin azalması, intellekt testlərinin aşağı  balları, görmə zəifliyi, nitqin pozulması, kiçik motorikada səriştəsizlik, tarazlığın pozulması, izolə edilmiş karlıq, nevroloji simptomlarla özünü göstərir.

Yaponlar qida ilə azı 7000 mkg/gün yod qəbul edirlər. Hesablanmışdır ki, bu miqdar normanı təxminən 5-14 dəfə aşır. Bu yüksək səviyyədə yod qəbulu sağlam insanların tiroid funksiyasına basqılayıcı  təsir etmir, lakin qalxanabənzər vəzi düyünləri, hipertiroidizm və otoimmün qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri olan xəstələr üüçün təhlükəli ola bilər. Əksinə pəhrizlə yüksək miqdarda yod istehlak edən Yapon qadınlarda  süd vəzinin xoşxassəli və ya bədxassəli xərçəngi inkşafı tezliyi azalmışdır. Lakin onlar digər ölkələrə köç edən zaman bu qoruyucu üstünlüyü itirirlər.

Yod çatışmazlığını günlük istifadə olunan qidaların yodla zənginləşdirilməsi ilə müəyyən qədər  qarşısını almaq olar. Bu tədbir  ilk dəfə  İsveçrədə  1922-ci ildə tətbiq edilmişdir. O vaxtdan dünyanın bir çox yerlərində xörək duzu, bir sıra digər ərzaq məhsulları, mal-qara qidaları yodla zənginləşdirmək  kimi profilaktik proqramlar tətbiq edilir. Bu məqsədlə əsasən  kalium yodat və yodid  istifadə olunur.

Yod orqanizmdən sidiklə xaric olduğu üçün, əhalidə yod çatışmazlığını müəyyən etməyin bir yolu sidik nümunələrində onun miqdarını ölçməkdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST)  əhalidə yod çatışmazlığını , sidikdə 50 mkq/l-dən az olan yodun orta konsentrasiyası kimi müəyyən edir. 1990-cı ildə ÜST-ün məlumatlarına görə, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə yod çatışmazlığı riskinə məruz qalan əhalinin ümumi sayı 1 milyard nəfər təşkil edirdi ki, onlardan 200 milyonu  Zob xəstəliyindən əziyyət çəkirdi; 5 milyondan çoxu əqli geriləməyə məruz qalmış kretinizmli xəstələr; 15 milyonu isə aşağı dərəcəli əqli qüsura malik idi.

Dünyanın ən intensiv endemik zonası Hindistanda hesab olunur. Hindistanda 150 milyon insanın yod çatışmazlığı riskinə məruz qaldığı təxmin edilir ki, bunlardan 54 milyonu zobdan əziyyət çəkir, 2,2 milyonu  kretinizmlidir və 6,6 milyonunda fərqli  nevroloji qüsurları var.

Yeni orqanizmin inkşafı üçün yod  əvəz olunmaz mikroelementdir. Onun bioloji təsirləri tiroid hormonların sintezinə daxil edilməsi  və bununla da fetusun orqanogenezində və xüsusilə də beynin inkişafında həlledici rol oynamasıdır. Hamiləliyin erkən mərhələlərində neyronların adekvat böyüməsi, beyin qabığı, görmə və eşitmə mərkəzlərinin mielinizasiyası da daxil olmaqla, bütün mərkəzi sinir sisteminə  təsir göstərir. Hamiləliyin 20ci həftəsinə qədər fetusun tiroid vəzi  aktiv olmadığı üçün anadan keçən tiroksindən tamamilə asılıdır. Beləliklə, ananın  tiroid vəzi bu vəziyyətə uyğunlaşmalı  və əvvəlkindən 1,5 dəfə çox tiroksin istehsal etməlidir. Bu, bədənin ferment mexanizminin normal işləməsini, eləcə də tiroid hormonlarının sintezi üçün əsas substratı olan yod qəbulunu kifayət qədər tələb edir.

2017-ci ildə 18 ölkədə  reproduktiv yaşlı qadınlarda, 9 ölkədə isə hamilə qadınlarda yod çatışmazlığı  aşkar edilmişdir. Bu mərhələdə olan   çatışmazlıq uşaqlarda beynin geri dönməz zədələnməsinin meydana gəlməsinə səbəb olur. Hamiləlik dövründə  yodun ağır çatışmazlığı endemik kretinizmə, yod çatışmazlığının aşağı və orta dərəcəsi psixomotor qüsurlar, zehni geriləmə, karlıq, anadangəlmə anomaliyalar, həmçinin düşüklərə və ya ölü doğuma səbəb ola bilər.  Bütün böyümə boyunca bu hal uşağın fiziki  və neyrokognitiv inkişafına, yaddaş funksiyalarına, yetişkin yaşda zob, hipotireoza səbəb olur .Yod profilaktikası, bir qayda olaraq, yan təsirləri olmadan hamilə qadınlar və doğulan körpələrdə  yaxşı tolere edilir.

Anaların yod ilə əlaqəli hipotiroksinemiyasının bioloji nəticələri hazırda həm eksperimental modellərdə, həm də klinik və epidemioloji məlumatlar əsasında çox yaxşı bilinir. Hamilə qadınlarda  tiroksin çatışmazlığı dərəcəsinə uyğun olaraq – ağır psixi disfunksiyadan, hiperaktik, diqqət əksikliyi , IQ səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşməsi, neonatal ölüm  kimi  müxtəlif patologiyalar inkşaf edir.  Bütün bunlar sübut edir ki, yod,  yod çatışmazlığından 2 milyard insanın (bütün əhalinin 35,2% – i) əziyyət çəkdiyi dünyada psixi funksiyaların pozulmasının qarşısını alan aparıcı elementdir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı  hamiləliyi planlaşdıran qadınlara,  hamiləlik və laktasiya dövründə olan analara yod çatışmazlığının qarşısının alınması məqsədilə sistematik yod profilaktikası tövsiyə edir. Yod qəbulu – bətndaxili  dövrdə dölün , laktasiya zamanı yenidoğulmuşun neyrokoqnitiv funksiyalarının inkşafında, qalxanvari vəz hormonlarının sintezində, metabolik xəstəliklərin profilaktikasında əsas rol oynayır .

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı  yodlaşdırılmış duzun istehlak edilmədiyi ərazilərdə hamilə qadınlara 250 mkq/gün  yod əlavə edilməsini tövsiyə edir. Həmçinin 0-59 ay uşaqlarda – 90 mkq,  6-12 yaş uşaqlarda  – 120mkq, yeniyetmələrdə və yetişkinlərdə  –  150 mkq/gün təşkil edir.  Amerika Tiroid Assosiasiyası Amerikan qadınlarına hamiləlik və laktasiya dövründə 150 mkq miqdarında yod əlavəsi qəbul etməyi tövsiyyə edir. Avropa qadınlarının isə yalnız 15-30%-i yod ilə əlavələri alırlar.

Bir sıra çalışmalarda məqsəd,  yod çatışmazlığı olan rayonlardakı  hamilələrə ilk üç aylıq dövrdən 300 mkq/gün  yod əlavələrinin  verilməsinin uşaqlarda neyrokognitiv inkişafa təsirini öyrənmək olmuşdur. Bu anaların uşaqlarında – əqli, psixomotor inkşaf indeksi, səs reaksiya müddəti, IQ  intellekt əmsalı göstəriciləri, dil, oxu və yazı bacarıqları dəyərləndirilmişdi.  Sinir sisteminin inkişafını qiymətləndirmək üçün Bailey şkalası (Bailey şkalası miqyası üç göstəricidən ibarətdir: zehni, psixomotor və davranış inkişafı) və Children’s Communication Checklist-Short testindən istifadə olunmuşdur. Nəticələr  yod əlavələri qəbul etməyən anaların uşaqlarına görə nəzərə çarpan olmuşdur.

Lakin,hamiləliyin 14 cü həftəsindən sonra yod qəbulu  gecikmiş kimi görünür.  Çünki, sinir sisteminin inkşafı  əsasən hamiləliyin  5-6cı həftələri  arasında baş verir.

Həmçinin Müxtəlif tədqiqatlar göstərir ki, doğuşdan sonra ana südü ilə  zəngin yod qəbulu  uşaqların daha yüksək intellektual qabiliyyətləri ilə əlaqəlidir.

Aşağı və çox aşağı bədən çəkisi olan erkən doğulmuş uşaqlar yod üçün daha həssasdırlar və bu yenidoğulmuşlarda TSH səviyyəsinin artması sinir sisteminin inkişafına fərqli təsir göstərə bilər. Hamiləlik zamanı 300 mkq/gün yod  əlavəsinin qəbulunun vaxtından əvvəl doğulmuş və ya aşağı bədən çəkisi olan uşaqlarda sinir sisteminin inkişafına müsbət təsir etdiyi göstərilmişdir.

Meksikada aparılan bir araşdırmada 21,4% məktəb yaşlı olan uşaqlar arasında Zobun yayılması təəccüblü idi çünki, duzun universal yodlaşdırılması Meksikada 60 ildən çoxdur ki, hökumət tərəfindən tənzimlənən bir təcrübədir. ÜST-nin meyarlarına görə, zobun   5% -dan çox  yayılması ictimai səhiyyə probleminin  göstəricisidir. Yod statusunun bir göstəricisi olaraq sidikdə yod çıxarılmasını nəzərə alaraq, bu araşdırmada uşaqların 19,5% – də sidiklə yodun atılmasının aşağı səviyyədə olduğunu aşkar etdik. Sidikdə yodun aşağı səviyyəsi ilə aşağı IQ göstəricilərinin arasında əlaqə olması müəyyən olundu. Əslində  İdrarda yodun xaric olması qısa müddət əvvəl yod qəbulunda artır, onun konsentrasiyası sidikdə tez tez dəyişilir. Bunu nəzərə alaraq digər biokimyəvi analizlərin nəticələri yod çatışmazlığı ilə əlaqədar IQ göstəricilərinin azalması ehtimalının dörd dəfə çox olduğunu aşkar etmişdir .

Tiwari və digərləri   uzun müddətli  yod defisitinin təsirini araşdırmış və məlum olmuşdur  ki, ağır yod  çatışmazlığı vizual təlim və yaddaş, diqqət əksikliyi, öyrənmə pozuntularının  inkşafına səbəb olur, mülayim çatışmazlıq isə  sosial-iqtisadi cəhətdən nailiyyətlər üçün motivasiyanı azaldır. Həmçinin  yod əlavələrinin qəbulu uşaqlarda  zehni funksiyaların və intellekt  göstəricilərinin yaxşılaşdırılması barədə məlumat verilmişdir.

“Ümumdünya Piylənmə ilə Mübarizə Gününə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfrans keçirilib” – AzTibb.az

Bu gün (5 mart) Ümumdünya Piylənmə ilə Mübarizə Gününə həsr olunmuş beynəlxalq elmi konfrans keçirilib. Tədbir Səhiyyə Nazirliyinin dəstəyi, İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi (İSİM), Nutrisiologiya, diyetologiya və piylənmənin profilaktikası Akademiyası (ANDOP) və Bariatrik Metabolik Cərrahlar Assosiasiyasının birgə əməkdaşlığı ilə baş tutub.

https://aztibb.az/

Konfransı giriş sözü ilə açan ANDOP-un nümayəndəsi Emil Hidayətli piylənmənin hazırda dünyada geniş yayıldığını və inkişaf etmiş ölkələrin əksəriyyətində yetişkin insanların 15-25 faizinin piylənmədən əziyyət çəkdiyini bildirib.

Daha sonra İSİM-in direktoru Qəhrəman Haqverdiyev geniş təqdimatla çıxış edərək, son dövrlər uşaq və yeniyetmələr arasında da piylənmədə artımın müşahidə olunduğunu nəzərə çatdırıb: “Məktəblilərin sağlamlığının qorunması ölkəmizdə səhiyyə sisteminin prioritet vəzifələrindən biridir və gənc nəslin sağlam həyat tərzi vərdişlərinə yiyələnməsi üçün səhiyyə işçiləri tərəfindən əhali arasında geniş maarifləndirmə aparılır, düzgün və balanslı qidalanma ilə bağlı tövsiyələr verilir”.

ANDOP-un təsisçisi Sevinc Zaman, İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin koordinatoru Əsmər Kərimli, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının nümayəndələri Tural Qulu və Elturan İsmayılov, həkim Tariyel Ömərov və digər təmsilçilərin çıxışlarında vurğulanıb ki, piylənmə artıq qlobal səviyyədə epidemiyaya çevrilib və təhlükəli faktlar dünyanın elm və səhiyyə ictimaiyyətini bu problemi həll etmək üçün birləşməyə vadar edir.

Qeyd edək ki, bu istiqamətdə ölkəmizdə artıq ənənəvi olaraq keçirilən elmi konfrans çərçivəsində qlobal piylənmə probleminin müxtəlif aspektlərinə toxunuldu, piylənmənin profilaktikası, bariatrik və metabolik cərrahiyyə, uşaqlarda piylənmə, piylənmənin farmakoterapiyası, pasiyentlərin uzunmüddətli nəzarəti, piylənmə ilə mübarizə üzrə xüsusiləşdirilmiş mərkəzlərin yaradılması və s. məsələlərdən danışılıb.

Konfrans Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən akkreditə olunmuşdu və həmçinin, Beynəlxalq Bariatrik Cərrahlar və Metabolik Xəstəliklər Federasiyası (IFSO) tərəfindən təsdiq edilmişdi.

World Obesity Day 2022

Bakıda Dünya Piylənmə ilə Mübarizə Gününə həsr olunmuş  Beynəlxalq Elmi Konfrans keçirildi. Tədbir Səhiyyə Nazirliyinin (İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi – İSİM) dəstəyi ilə, Nutrisiologiya, diyetologiya və piylənmənin profilaktikası Akademiyası (ANDOP) və Bariatrik Metabolik Cərrahlar Assosiasiyasının birgə təşkilatçılığı altında keçirilib.

Piylənmə problemi hazırda bütün dünyada kifayət qədər ciddi bir problemdir. Piylənməni 21-ci əsrin epidemiyası adlandırırlar  və  bir çox xəstəliklərlə müşayiət olunduğu üçün təhlükəlidir. İnkişaf etmiş ölkələrin əksəriyyətində yetişkin insanların 15-25%-i piylənmədən əziyyət çəkir. Bundan əlavə, uşaq və yeniyetmələr arasında da piylənmədə artım müşahidə olunur. Məhz bu faktlar dünyanın bütün elm  ictimaiyyətini bu problemi həll etmək üçün birləşməyə vadar edir.

ÜST etiraf edir ki, piylənmə artıq qlobal səviyyədə epidemiyaya çevrilib. Həkimlər əhalini artıq çəki və piylənmə sahəsində maarifləndirmək üçün intensiv şəkildə kampaniya aparır, piylənmənin səbəblərini izah edir, fəsadları barədə xəbərdarlıq edir, habelə, profilaktikası və müalicə üsulları haqqında məlumat verirlər.

ANDOP un hər il ənənəvi olaraq keçirdiyi Beynəlxalq elmi konfrans çərçivəsində qlobal piylənmə probleminin müxtəlif aspektlərinə toxunuldu: piylənmənin profilaktikası, bariatrik və metabolik cərrahiyyə, uşaqlarda piylənmə, piylənmənin farmakoterapiyası, pasientlərin uzunmüddətli nəzarəti, piylənmə ilə mübarizə üzrə xüsusiləşdirilmiş mərkəzlərin yaradılması və s.

Tədbir bu sahədə çalışan müxtəlif  ixtisaslı həkimləri – terapevtlər, kardioloqlar, endokrinoloqlar, diyetoloqlar, nutrisioloqlar  və təşkilatları bir araya gətirəcək. Beynəlxalq konfransın fəal iştirakçılarına sertifikat veriləcək.

Tədbirin baş sponsoru: “EVAFARM”. Sponsor: “VENATURA”

Qeyd edək ki, bu, davamlı tibbi təhsil üzrə  Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən akkreditə edilmiş tədbirdir. Tədbir həmçinin, Beynəlxalq Bariatrik Cərrahlar və Metabolik Xəstəliklər Federasiyası (IFSO) tərəfindən təsdiq olunub.

Qidalanma leykositozu VS Post-prandial leykositoz 

Post-prandial leykositoz – Uzun illərdir tibbə məlum olsa da təəssüflər olsun ki, research səhfələrində bu haqda elmi araşdırma çox azdır. Üç ilə yaxındır ki, bu mövzu məni çox maraqlandırır. Funksional Tibb, bağırsaq sağlamlığı, İBS,  qidalanmadan sonrakı inflamasyon bu iddeaların sadəcə hipotez olmadığını təsdiqləyir.

Müəllif: Dr. Gülsüm Hüseynova, həkim-pediatr, uşaq piylənməsi üzrə mütəxəssis, ANDOP təlimçisi.

O zaman gəlin baxaq qida leykositozu nedir?

Qida leykositozu qida qəbulundan sonra ağ qan hüceyrələrinin artmasıdır. Bunu fizioloji proses kimi düşünürlər.

Həqiqətən belədirmi?

Fasiləsiz,  tez tez qidalanma və hər dəfəsində yalnız bişmiş qida qəbulu və bunun da yaşlanmanı, xəstəlikləri stimulə etməsi həqiqətən bizə lazımdırmı?  Ya biz qidalanma vərdişlərimizi dəyişməklə “fizioloji”  adlandığımız bu halın qarşısını ala bilərik.

Qida leykositozu sankı infeksiya, travma, zəhərli kimyəvi maddəyə məruz qalma kimi orqanizmin bişmiş qidaya qarşı stress reaksiyası  kimi cavab verməsidir. Üstəlik, qida  yalnız damağa toxunduqda leykositlər səfərbər olur, qidanın zərərli təsirlərini aradan qaldırmaq üçün çoxlu sayda leykosit mədə-bağırsaq traktına göndərilir. Bu proses 1-1,5 saat davam edir. Əgər insan fasiləsiz, aralıq olmadan , bişmiş qida ilə qidalanırsa  gün ərzində dayanmadan bu proses gedir , orqanizm tükənir.  Və ən əsası, bu zaman leykositlər əsas qoruyucu funksiyalarını yetərli səviyyədə yerinə yetirə bilmirlər.

Post – prandial leykositoz – Ilk 1930 cu ildə Paris Mikrobiologiya konqresində isveçrəli həkim Pol Kuçakov verdiyi muhazirədə bildirmişdir. Hələ o dövrdə məlum olub ki, çiy qida və ya aşağı temperaturda isidilmiş qida qanda – qida leykositozu reaksiyasına səbəb olmur.  Və bu reaksiyanı qidaları müxtəlif cür hazırlamaqla yoxlayıblar, məlum olub ki, daha çox işləm görmüş, qızardılmış qidaya qarşı orqanizm daha ağır reaksiya verirmiş. Bunlar əsasən – marqarin, konfet, ağ undan hazırlanmış məmulatlar, şokalad,qızardılmış,  duzlu qidalar və s. idi.

Əvvəllər belə hesab edilirdi  ki, mədə-bağırsaq traktında bütün qidalar daha sadə birləşmələrə – amin turşularına, yağ turşularına, şəkərlərə parçalanır və genetik yadlığını itirir. Lakin reallıqda bu belə deyil. Məlum olub ki, zülallar təkcə amin turşuları şəklində deyil, həm də peptidlər şəklində və hətta tamamilə dəyişməmiş formada sorula bilir. Bu gün biz bağırsaq keçiricili pozulması,süzgəc bağırsaq formalaşmasının bilirik. Bu halda iri molekullar daha asanlıqla bağırsaq baryerini keçə bilirlər və  qidalanma  leykositozu –post-prandial inflamasyon daha da artır. İBS formalaşır.

Yüksək proteinli qida olmadıqda, qida leykositozu minimaldır. Bu hal – orqanizmdə qida termogenezinə sərf olunan enerjinin azalması , toxumaların vaxtından əvvəl sərbəst radikal qocalmasının, oksidativ stress formalaşmasının qarşısını almağa xidmət edir. Ona görə də bu gün yetişkin insanların heyvani proteini azaldıb, vegetarian qidalanmaya bənzər qidalanmasının əksər xəstəliklərin – şiş xəstəliklərinin inkşafını azaltdığını bildirilir.

O zaman necə qidalanma ilə əlaqəli leykositozu necə azalda bilərik? Hamı qeyri-rasional – çiy qidalanmaya keçməlidir?

Əlbəttə ki belə deyil, amma…

  1. Yeməkdən əvvəl çiy qida qəbulu qida leykositozunu onu azaldır. Hələ 1972ci ildə Alternative tibb sahəsində Amerikan mütəxəssis, naturapat  Paul Breqq  yazırdı ki, –  Mən yeyən  zaman bir  qayda olaraq ilk çiy tərəvəz yeyirəm. Məhz çiy qidanın tərkibində olan natural stimulyatorlar, həzm şirəsi ifrazını stimulə edir.
  2. Hollivud ulduzları kimi ara sıra alkali diyetlərdən istifadə olunması (vegetarian tip qidalanma, çiy qidalanma vəs..)
  3. Qidaların çox çeynənilməsi bu qidaların zərərli təsiri azaldır.Eyni qidanın bir hissəsi çiy bir hissəsi bişmiş yeyilərsə qanda patoloji reaksiyanı mimimuma azalır.
  4. Aralıqlı oruc diyetləri Bu gün iki dəfəli qidalanma istər post-prandial leykositozun inkşafını azaldır, istər autofaqiyanı stimulyasiya etdiyini bildirən çox sübutlar vardır